W XXI wieku, w dobie nauki i racjonalizmu, nie wierzymy już w duchy i zjawy, jednak w najbliższym naszym otoczeniu na pewno znajdziemy ludzi, którzy po zapadnięciu zmroku za nic nie przejdą przez cmentarz, będą czuli ciarki, kiedy wejdą do ciemnego kościoła, a nawet do opuszczonego budynku, albo przeżegnają się trzy razy i spluną za siebie, kiedy drogę przebiegnie im czarny kot. Możemy się z tego śmiać, możemy drwić z zabobonów, lecz powodzenie filmowych horrorów i opowiadań z duchami dowodzi, że lubimy się bać, to nieodłączna cecha natury ludzkiej. Dlatego z całkowitym przekonaniem rekomendujemy dziś klasykę grozy – zbiór 9 niemieckich opowiadań pt. „Fantasmagorie”.
Ich autorami są pisarze z przełomu XVIII i XIX wieku: Johann August Apel, Friedrich Laun, Sarah Elizabeth Utterson, Johann Karl August Musäus, Heinrich Clauren. Te nazwiska w zasadzie niewiele nam mówią, raczej nic, niemniej warto wiedzieć – jak podaje tłumaczka antologii, Barbara Grunwald-Hajdasz – że ich opowiadania zebrane w jednym tomie pt. „Fantasmagoriana” po 1800 roku ukształtowały obraz literatury niemieckojęzycznej za granicą.
Jak stwierdził niemiecki krytyk Julian Ingelmann, „nie Goethe, Schiller i spółka reprezentowali beletrystykę swojej ojczyzny, lecz autorzy literatury gotyckiej, rycerskiej i awanturniczej (…)”. Europejska zagranica znacznie bardziej ceniła wówczas wymienionych wyżej autorów aniżeli klasyków weimarskich. Ten typ literatury grozy cieszył się we Francji i Anglii niezwykłą popularnością. Zjawiska nadprzyrodzone, aura tajemniczości, gwałtowne uczucia, duchy, wampiry i demoniczni zbrodniarze – oto co, mówiąc współczesnym językiem, kręciło ówczesnych czytelników. Warto więc teraz sięgnąć po ten typ dawnej noweli, plasującej się gdzieś pomiędzy bardzo dobrą prozą a prozą popularną, żeby przekonać się, czy zachowały one powab literackiego kunsztu i nadal straszą.
Może nas do tego przekonać jeszcze jedna informacja – niemiecka antologia pt. „Fantasmagoriana” wywarła istotny wpływ na rozwój literatury angielskiej. Otóż w ponure, mroczne i deszczowe trzy dni czerwca 1816 roku (co sprzyjało siedzeniu w domu i czytaniu) w willi Diodati nad Jeziorem Genewskim zebrała się grupa wybitnych angielskich pisarzy: lord George Byron, Percy Bysshe Shelley, Mary Wollstonecraft Shelley, John William Polidori i Claire Clairmont. I z nudów zaczęli czytać na głos niemieckie „Fantasmagoriana”. To na tym spotkaniu, już po lekturze, lord Byron rzucił myśl, by każdy z nich napisał swoją własną historię o duchach. I tak powstały zręby wydanych później powieści „Wampir” Polidoriego i „Frankenstein” Mary Shelley, a co za tym idzie – narodziła się współczesna literatura grozy.
Zachęcamy więc do udziału w spektaklu grozy z udziałem duchów i zjaw, głów nieboszczyków, martwych narzeczonych, wszelkich innych istot zmarłych i żywych, targanych niezwykłymi uczuciami, przeklętych portretów i czarnych pokojów, w których lepiej nie nocować. Oto mrożące krew w żyłach historie, odsłaniające cienką granicę między światem żywych i umarłych. A jeśli Wam będzie mało, polecamy inne klasyczne antologie niesamowite, wydane przez Zysk i S-ka Wydawnictwo, między innymi „Wampiry nie starzeją się nigdy”, „Koszmarny dom”, „Zagrabione życie”. Wszystkie są dostępne w księgarni internetowej wydawcy na stronie https://sklep.zysk.com.pl/.
„Fantasmagorie. Opowieści o umarłych” (tytuł oryginału niemieckiego „Fantasmagoriana. Geschichten der Toten”). Zysk i S-ka Wydawnictwo (www.zysk.com.pl), Poznań 2025. Oprawa twarda, stron 336. Przełożyła Barbara Grunwald-Hajdasz. Premiera 2 grudnia 2025. Redakcja Tadeusz Zysk. Projekt okładki Paulina Radomska-Skierkowska. Książkę można zamawiać na stronie wydawcy https://sklep.zysk.com.pl/fantasmagorie-opowiesci-o-umarlych.html. Dzięki życzliwości wydawnictwa mamy dla Was 2 egzemplarze tej publikacji. Poniżej nasz konkurs dla Czytelników.
KONKURS CZYTELNICZY
Dzięki uprzejmości Zysk i S-ka Wydawnictwa ogłaszamy dla Czytelników portalu LADY’S CLUB konkurs, w którym można zdobyć 2 egzemplarze książki „Fantasmagorie. Opowieści o umarłych”. Otrzymają je ci z Państwa, którzy odpowiedzą na pytanie: Proszę wskazać wśród wymienionych przez nas autorów antologii prekursora braci Grimm, zbieracza niemieckich bajek ludowych? Odpowiedzi wysyłajcie na adres: redakcja@ladysclub-magazyn.pl.
REGULAMIN
1. Nagrodę w konkursie stanowią 2 egzemplarze książki „Fantasmagorie. Opowieści o umarłych”, ufundowane przez poznańskie Zysk i S-ka Wydawnictwo.
2. Rozdanie przewiduje 2 zwycięzców – każdy z nich otrzyma po jednym egzemplarzu książki.
3. Rozdanie trwa od 30 listopada 2025 roku do wyczerpania nagród.
4. Do rozdania można zgłosić się tylko raz.
5. Zadanie polega na nadesłaniu odpowiedzi na pytanie: Proszę wskazać wśród wymienionych przez nas autorów antologii prekursora braci Grimm, zbieracza niemieckich bajek ludowych?
6. Spośród nadesłanych prawidłowych odpowiedzi redakcja wyłoni 2 zwycięzców.
7. Wyniki zostaną ogłoszone pod informacją o książce na portalu LADY’S CLUB w sekwencji PAN BOOK.
8. Uczestnicy mają 3 dni na przesłanie wraz z odpowiedziami na adres redakcja@ladysclub-magazyn.pl swoich danych do wysyłki nagród drogą pocztową; w przypadku braku takiej informacji w wyznaczonym czasie zostanie wybrana kolejna osoba.
ROZWIĄZANIE KONKURSU. Pytanie: Proszę wskazać wśród wymienionych przez nas autorów antologii prekursora braci Grimm, zbieracza niemieckich bajek ludowych? Odpowiedź: Tym autorem był Johann Karl August Musäus (1735-1787), niemiecki pisarz doby Oświecenia. Po studiach teologicznych pracował jako nauczyciel na weimarskim dworze, a później w gimnazjum. Jednocześnie jako krytyk literacki publikował recenzje na łamach „Allgemeine Deutsche Bibliothek”. Pod wpływem Christopha Martina Wielanda, niemieckiego poety i prozaika, zaczął pisać powieści i zbierać niemieckie bajki ludowe, które w latach 1782-1787 opublikował w tomie „Volksmärchen der Deutschen”, będącym pierwszym literackim zbiorem niemieckich podań i baśni ludowych. Choć były one mocno stylizowane i przerabiane, zbiór ten stanowił istotny krok w kierunku systematycznego dokumentowania tradycji ustnej. Później tym samym zajmowali się bracia Wilhelm i Jacob Grimm w „Kinder- und Hausmärchen” (1812-1815), dlatego Musäus zasłużył na miano prekursora braci Grimm. Dzieło Musäusa „Volksmärchen der Deutschen” ukazało się ponownie w pośmiertnej reedycji Christopha Martina Wielanda w latach 1804-1805. Książki otrzymują: 1) Maria Marek, Jędrzejów; 2) Teresa Pietrzko, Wrocław. GRATULUJEMY! (wpis z 7 grudnia 2025)
